Ασφαλώς δεν είναι εύκολο να υπερπηδήσουμε τα εμπόδια που ορθώνει το άρθρο 16 του Συντάγματος για την ίδρυση και λειτουργία μη κρατικών ΑΕΙ. Έτσι η πρωτοβουλία της Κυβέρνησης να καταθέσει προς ψήφιση νόμο και πριν την ολοκλήρωση της αναγγελθείσας αναθεώρησης του άρθρου 16 ήταν λογικό να προκαλέσει αντιδράσεις που πύκνωσαν μετά τη δημοσίευση της γνωμοδότησης, την οποία συντάξαμε από κοινού με τον Ευάγγελο Βενιζέλο και όπου υποστηρίξαμε ότι υπάρχουν περιθώρια ανάληψης νομοθετικών πρωτοβουλιών στο πεδίο της μη κρατικής ανώτατης εκπαίδευσης (Β. Σκουρής/Ε. Βενιζέλος, Η σύμφωνη με το ενωσιακό δίκαιο ερμηνεία του άρθρου 16 παρ. 5 και 8 του Συντάγματος, Εκδόσεις Σάκκουλα, 2024). Τα περιθώρια αυτά στηρίζονται (όχι μόνο, αλλά) κυρίως στο το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ιδίως στις καθοριστικές για την ενιαία εσωτερική αγορά θεμελιώδεις ελευθερίες με κυρίαρχη την ελευθερία εγκατάστασης επιχειρήσεων, οι οποίες ήδη λειτουργούν σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης και επιθυμούν να εγκατασταθούν στην Ελλάδα.

Δεν χωρεί αμφιβολία ότι στις αναλυτικές διατάξεις του πρωτογενούς (αλλά και του δευτερογενούς) ενωσιακού δικαίου θεμελιώνεται δικαίωμα εγκατάστασης στη Ελλάδα από άλλη χώρα της Ένωσης (και) οντοτήτων που ασκούν στο κράτος της έδρας τους δραστηριότητες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτό άλλωστε επιβεβαίωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) με τη μείζονα σύνθεσή του σε απόφασή του της 6/10/2020 (υπόθεση C-66/18), καταδικάζοντας την Ουγγαρία για πολλαπλή παράβαση του ενωσιακού δικαίου. Τότε όμως γίνεται φανερό ότι οι απαγορευτικές ρήτρες του άρθρου 16 του Συντάγματος ως προς την μη κρατική τριτοβάθμια εκπαίδευση έρχονται σε σύγκρουση με το δίκαιο της Ένωσης, οπότε τίθεται το ερώτημα ποια λύση επιβάλλεται να βρεθεί, ώστε να αρθεί η σύγκρουση και να αποφύγει η Ελλάδα αχρείαστες δικαστικές περιπέτειες.

Η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί στη σχέση ευρωπαϊκού και εθνικού δικαίου και τελεί σε άμεση συνάρτηση με το περιεχόμενο και την έκταση της υπεροχής του δικαίου της Ένωσης έναντι του δικαίου των κρατών μελών. Διότι ναι μεν η ιδιότητα της υπεροχής του ενωσιακού δικαίου δεν αμφισβητείται γενικά - υπό την έννοια ότι δεν νοείται να υποστηριχθεί ότι οι ενωσιακοί κανόνες δικαίου (θα) υποχωρούν έναντι των κανόνων 27 (!) κρατών μελών – γίνονται προσπάθειες να εισαχθούν εξαιρέσεις στην ολοκληρωτική κατίσχυση του δικαίου της Ένωσης μέσω της διαφύλαξης ενός σκληρού πυρήνα εθνικών διατάξεων, μέσω της αναγνώρισης ευρείας μέχρι ευρύτατης εθνικής/συνταγματικής ταυτότητας κ.ο.κ. Αποκορύφωμα αυτής της τάσης είναι η άρνηση της υπεροχής, όταν πρόκειται για ρυθμίσεις του εθνικού Συντάγματος, διότι, αφού το ενωσιακό δίκαιο οφείλει την είσοδό του στην εθνική έννομη τάξη στο Σύνταγμα (όπως συμβαίνει και με το άρθρο 28 του δικού μας Συντάγματος), δεν μπορεί να υπερέχει του καταστατικού χάρτη και άρα πρέπει να υποχωρήσει εκείνο και να παραμείνει σε ισχύ η συνταγματική διάταξη.

Η ακραία αυτή θέση, πέραν της αδυναμίας εφαρμογής της σε 27 Συντάγματα με πλήθος ετερόκλητων ρυθμίσεων, έρχεται σε αντίθεση με την αξίωση της απόλυτης υπεροχής του δικαίου της Ένωσης. Όπως ακριβώς το Σύνταγμα υπερέχει έναντι των νόμων χωρίς διακρίσεις, χωρίς εκπτώσεις και χωρίς αποχρώσεις, έτσι και το ενωσιακό δίκαιο υπερέχει του συνόλου του εθνικού δικαίου. Μάλιστα την ιδιότητα της πλήρους και ολοκληρωτικής υπεροχής δεν διαθέτουν μόνο οι διατάξεις των Συνθηκών και του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης, αλλά και οι κανόνες του δευτερογενούς δικαίου, δηλαδή οι κανονισμοί και οι οδηγίες. Αυτή είναι η πάγια νομολογία του ΔΕΕ που έχει την αφετηρία της σε μία απόφαση του 1964, συμπληρώνει δηλαδή 60 συναπτά έτη ζωής και θα έπρεπε να αποτελεί σταθερή πυξίδα για τον εφαρμοστή του δικαίου και όχι πεδίο άγονων συνταγματικών αντιπαραθέσεων.

Ως προς τον νόμο, τον οποίο έχει ανακοινώσει ότι θα προωθήσει προς ψήφιση η Κυβέρνηση, είναι πολύ πιθανό να καταλήξει στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο έχει δύο επιλογές. Η πρώτη είναι να ακολουθήσει τη γραμμή που χάραξε το ΔΕΕ στην προαναφερθείσα υπόθεση C-66/18 και να παραμερίσει τις συνταγματικές απαγορεύσεις. Αν πάλι επιθυμεί μία επιβεβαίωση των θέσεων του ΔΕΕ, οφείλει να παραπέμψει το ζήτημα στο Δικαστήριο του Λουξεμβούργου. Σε κάθε περίπτωση δεν αναμένουμε αγνόηση του ενωσιακού κεκτημένου από το δικαστήριο εκείνο που έχει επιδείξει ευαισθησία σε όσες υποχρεώσεις επιφέρει το δίκαιο της Ένωσης.

https://www.tanea.gr/print/2024/01/27/greece/idiotites-kai-idiomorfies-lftou-dikaiou-tis-ee/